لاله های گزیک

گياه پاي خر(پای کره اسبی هم گفته‌اند)

نامهاي ديگر  :

 آردپشتك .فرفره، فنجيون، حشيشة‌السعال، سعالي، سعله، علف سرفه، منجون، فخريون، فرفر، فنجيوون و توسيلا‍ژ.

گياهي است كه در كتب مخلتف با نام «حب القرعان» آمده است. به فرانسوی Petasite و Patasite commun و Chapeliere و به انگليسي Butter-bur و Pestilence wort گفته مي شود. گياهي است از خانوادة Compositae نام علمي آن Petasites hybridus (L) Gaertn و مترادف ان P.officinalis Moench و ... مي باشد.

گياهي است علفي چند ساله با برگهاي ريشه اي پهن، قلبي شكل كه با دمبرگي دراز به ريشه متصل مي شود. گلها به رنگ صورتي يا ارغواني و گاهي سفيد مي باشند.

اين گياه در اروپا در فرانسه و ساير مناطق، مغرب آسيا، سيبري و ايران انتشار دارد و معمولاً در كنار رودخانه ها و دشتهاي مرطوب مي رويد و در ايران در گرگان در زيارت و بندر گز ديده شده است.

از نظر تركيبات شيميايي ريشه و قسمتهاي زيرزميني اين گياه داراي انواعي از قندهاي گلوكز، ساكاروز و اينولين است و در برگهاي گياه نيز كمي اسانس، لعاب، تانن، يك ماده تلخ و ... وجود دارد. ريشة گياه داراي بوي نامطبوعي مي باشد.

خواص - كاربرد

از اين گياه سابقاً براي معالجة طاعون استفاده مي شده است به همين دليل يكي از نامهاي انگليسي آن Pestilence wort است. دم كردة 30 گرم ريشه و برگ گياه در 1000 گرم آب براي بيماري هاي ريوي، سرخك، مخملك، تسكين سرفه، گرفتگي صدا و نقرس مفيداست. گرد خشك برگهاي ان براي التيام زخمهاي سخت مفيد است و برگهاي پهن گياه را روي محل سوختگي مي گذارند خيلي در التيام و تسكين آن مؤثر است.

ساير بررسي ها و تحقيقات علمي كه در مورد گياه پاي خر در جهان به عمل آمده است.

  بررسي تاريخ تحولات پزشكي حاكي است كه گياه پاي خر از قريب دو هزار سال قبل به عنوان داروي سرفه مورد توجه بوده و هنوز هم شهرت شفابخشي خود را به اين عنوان حفظ كرده است. پزشكان چيني از اين گياه علاوه بر شفاي سرفه براي درمان آسم، سرماخوردگي ، انفلوآنزا ، التهابهاي برونشها و حتي براي سرطان ريه استفاده مي كرده اند. در مكتب طب سنتي هند Ayureda حكماي اين مكتب گرد گياه خشك پاي خر را براي معالجة سرفه، سردرد ، التهابهاي بيني به كار مي بردند. حكماي قديم يوناني و رومي از جمله ديوسكوريدس، پلي ني و جالينوس نيز مانند حكماي ايراني چون شيخ الرئيس ابوعلي سينا، رازي و ساير حكماي ايران از دود اين گياه براي رفع ناراحتي هاي آسم، سرفه و سينه استفاده مي كردند كه ممكن است امروزه شوخي به نظر برسد ولي اين روش شايد در طول هزار سال مورد عمل وتوجه بوده است. حكماي گياه درماني انگليس در قرن هفدهم از جمله Nicholas culpeper اين گياه را نه فقط براي درمان سرفه بلكه براي كاهش تب و رفع التهاب ها و درمان سوزش آلات تناسلي نيز توصيه مي كردند. در فرانسه مقارن دوران انقلاب فرانسه اين گياه به قدري از نظر دارويي مورد توجه و مصرف بود كه به عنوان سمبول شفابخشي روي تابلوهاي داروخلانه ها نقش مي شد. مهاجران اروپايي اين گياه را به آمريكا وارد كردند و گياه پاي خر براي درمان سرفه مورداستقبال سرخپوستان بومي آن ديار قرار گرفت . در آن دوران در موارد سياه سرفه حكماي گياه درمان پتوهايي را در دم كرة داغ اين گياه خيس كرده و دور بدن بيمار مي پيچيند. در قرن نوزدهم پزشكان امريكايي اين گياه را براي انواع ناراحتي هاي تنفسي و اختلالات هاضمه توصيه مي نمودند و غالب حكماي كارشناس گياه درماني امريكا در حال حاضر نيز اين گياه را براي شفاي ناراحتي هاي تنفسي تجويز مي كنند و برخي از آنها ضماد تهيه شده از برگهاي خرد شده و تازه گياه را روي سوختگي و التهابها مي اندازند.

دانشمندان و محققان فعلي جهان در مورد اثار درماني گياه پاي خر دو دسته هستند. پژوهشگران آلماني از اين گياه به عنوان داروي جالب موثر براي درمان سرفه استفاده مي كنند و بخصوص معتقدند كه دم كردة آن براي Emphysema بسيار مفيد است، ولي حكماي محافظه كاري نظير Dr Varro Tyler آن را سرطان زا مي دانند و مصرف آن را توصيه نمي كنند.

طبق پژوهشهاي علمي كه به عمل آمده نشان داده شده است كه گياه پاي خر براي درمان ناراحتي هاي تنفسي از طرق مختلفي كمك مي كند زيرا داراي ماده اي است (موسيلاژ) كه مجراي تنفسي را نرم و ارام مي نمايد. يك پژوهش كه در آلمان در مورد جانوران انجام شده نشان مي دهد كه خوردن اين گياه فعاليت تارهاي مويين ميكروسكوپي موجود در لوله هاي تنفسي را افزايش مي دهد و موجب مي شود كه اخلاط از مجراي تنفسي خارج شود. آزمايش ديگري نشان مي دهد كه اين گياه فعاليت مادة PAF كه عامل تحريك و برانگيختن حمله هاي آسمي است را در بدن سركوب مي كند.

 مقدار مصرف

اگر منظور استفاده از نيروي آرام بخش گياه براي سرفه است با نظر پزشك و كارشناس گياه درماني مورد وثوق خود عمل نماييد زيرا مصرف اين گياه در امريكا آثار متناقضي نشان داده است و به همين دليل در كانادا مصرف گياه پاي خر ممنوع اعلام شده است. دركشورهاي اروپايي بخصوص در آلمان كه معمولاً اين گياه در سطح گسترده اي به طور عادي مصرف مي شود به صورت دم كرده و يا از تنطور آن استفاده مي شود و به علت تلخي آن اغلب با عسل خورده مي شود. اين گياه نبايد به كودكان زير دو سال داده شود. در امريكا اغلب كارشناسان گياه درماني براي ارام كردن سرفه گياه Silppery elm را به گياه پاي خر ترجيح مي دهند.

در مصرف اين گياه از نظر احتياط به نكات زير توجه شود:

گياه پاي خر داراي مواد شيميايي است به نام Pyrolizidines كه مصرف مقدار زياد آن در شكل بيماري HVOD به كبد آسيب مي رساند . در اين بيماري عروق خوني كبد باريك شده و در فعاليت آنها اختلال ايجاد مي شود. به علاوه طبق آزمايشهايي كه در مورد جانوران به عمل آمده و گزارش آن در مجله مؤسسه ملي سرطان منتشر شده است جانوراني كه مقدار زيادي از اين گياه خورده اند دچار سرطان كبد شده اند. به دلايل فوق مصرف اين گياه در امريكا چندان مرسوم نيست ولي در آلمان به طور گسترده اي از اين گياه استفاده مي شود و پزشكان آلماني معتقدند مصرف كم و كوتاه مدت آن بدون اشكال است . پژوهشهاي جديد آزمايشگاهي نشان مي دهد كه گياه پاي خر به كروموزمهاي انساني آسيب وارد نمي سازد و معني آن اين است كه سرطان زا نيست زيرا عوامل سرطان زا هميشه به كرموزمومها صدمه مي رسانند. از طرف ديگر چون مواد Pyrrolizidines به كبد آسيب مي رسانند لذا اشخاص با سابقة الكليسم و يا اشخاصي كه مبتلا به نوعي از بيماري هاي كبدي هستند به هر حال بهتر است كه از مصرف پاي خر خودداري كنند.

سازمان نظارت بر دارو و خوراك امريكا (FDA) گياه پاي خر را از نظر عوارض جانبي نامشخص اعلام كرده است. به استثناي زنان باردار، مادران شيرده، كودكان زير دو سال، اشخاصي كه مبتلا به ناراحتي هاي كبدي هستند و افراد معتاد به الكل و افرادي كه داروهاي با ظرفيت مسموميت كبد مصرف مي كنند، براي ساير اشخاص مصرف اين گياه را در حد مجاز بلامانع اعلام نموده است ولي به هر حال اين گياه بايد با تجويز و زير نظر پزشك در مدت كوتاه و به مقدار مجاز مصرف شود.

 ترکیبات شیمیایی: 

گل‌های این گیاه دارای تانن، فارادیول (faradiol)، اسیدهای مالیک، گانیک، ونیک و دو نوع فیتوسترین می‌باشد. در برگ‌های آن گلوکزید وجود دارد.

خواص درمانی

از ریشه و برگ گیاه، برای بخور، رفع سکسکه، سرفه‌های خشک و درمان آبسه و له شده برگ‌ها با عسل به صورت ضماد برای مداوای باد سرخ استفاده می‌شود. همچنین صورت‌ های دارویی دیگر پای خر برای حفاظت پوست استفاده می‌شود.این دارو خلط آور و آرام کننده نیز می‌باشد.

1- طبع آن گرم و خشك است .

2-  براي ناراحتي‌هاي سينه و برونشيت مزمن و آسم مي‌توان از اين گياه استفاده كرد . (برگ‌هاي اين گياه را مانند سيگارمی توان دود و استفاده كرد) .

3- براي سرطان ريه و خروج اخلاط خوني از سينه از دمكرده گل آن استفاده شود.

4- از دمكرده آن مي‌توان به عنوان مايع شستشوي چشم استفاده كرد.

5- افراد مسلول مي‌توانند از دمكرده آن ميل كنند.

6- براي درمان فلج ناگهاني ناشي از خونريزي مغزي دمكرده اين گياه نيز مفيد مي‌باشد .

7- آدرپشتك 5 گرم در 250 سي‌سي آب‌جوش 20 دقيقه دم‌كرده صاف نموده 4 نوبت در روز ميل شود.

8- براي كم كردن ورمها از ضماد برگ و گل آن استفاده شود.

9- کساني كه ناراحتي كبدي دارند از اين گياه با احتياط استفاده كنند و نبايد بيش از 2 هفته استفاده شود.

10- دمكرده اين گياه مسهل مي‌باشد .

11- براي درمان خنازير از دمكرده اين گياه ميل شود و به صورت ضماد گذاشته شود .

 12- براي درمان جوش‌هاي پوستي از دمكرده آن ميل و به صورت ضماد گذاشته شود.